Centralne Biuro Antykorupcyjne (CBA)– jest służbą specjalną, powołaną do życia jako centralny urząd administracji rządowej, w celu zwalczania korupcji w życiu publicznym i gospodarczym, w szczególności w instytucjach państwowych i samorządowych, a także w celu zwalczania działalności godzącej w interesy ekonomiczne państwa.

Centralne Biuro Antykorupcyjne (CBA)– jest służbą specjalną, powołaną do życia jako centralny urząd administracji rządowej, w celu zwalczania korupcji w życiu publicznym i gospodarczym, w szczególności w instytucjach państwowych i samorządowych, a także w celu zwalczania działalności godzącej w interesy ekonomiczne państwa.

Biuro zostało utworzone na mocy ustawy z dnia 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym (Dz. U. Nr 104, poz. 708, z późn. zm.), która weszła w życie 24 lipca 2006 r.

Szef CBA

Centralnym Biurem Antykorupcyjnym kieruje Szef Centralnego Biura Antykorupcyjnego, jako centralny organ administracji rządowej, nadzorowany przez Prezesa Rady Ministrów, działający przy pomocy CBA. Szefa CBA powołuje na czteroletnią kadencję i odwołuje Prezes Rady Ministrów, po zasięgnięciu opinii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Kolegium ds. Służb Specjalnych oraz Sejmowej Komisji do Spraw Służb Specjalnych. Ponowne powołanie na Szefa CBA może nastąpić tylko raz. Wśród polskich służb specjalnych funkcja Szefa CBA jako jedyna wiąże się z kadencyjnością.

Funkcji Szefa CBA lub zastępcy Szefa CBA nie można łączyć z inną funkcją publiczną. Najwyżsi rangą urzędnicy CBA nie mogą pozostawać w stosunku pracy z innym pracodawcą oraz podejmować innego zajęcia zarobkowego poza służbą. Szef CBA lub zastępca Szefa CBA nie może być członkiem partii politycznej ani uczestniczyć w działalności tej partii lub na jej rzecz.

Główne cele i zadania CBA

Głównym celem CBA jest zwalczanie korupcji na styku działania sektora publicznego i prywatnego. Działalność Biura oparta jest na czterech filarach:

1)    czynnościach operacyjno-rozpoznawczych oraz dochodzeniowo-śledczych,

2)    czynnościach kontrolnych,

3)    czynnościach analitycznych,

4)    prewencji antykorupcyjnej, włącznie z edukacją antykorupcyjną skierowaną do społeczeństwa.

W ramach filaru pierwszego, zadania CBA obejmują rozpoznawanie, zapobieganie i wykrywanie przestępstw między innymi przeciwko działalności instytucji państwowych oraz samorządu terytorialnego, wymiarowi sprawiedliwości, finansowaniu partii politycznych, obowiązkom podatkowym oraz rozliczeniom
z tytułu dotacji i subwencji.

Filar drugi wiąże się z kontrolą prawidłowości i prawdziwości oświadczeń majątkowych lub oświadczeń o prowadzeniu działalności gospodarczej osób pełniących funkcje publiczne, a także z ujawnianiem przypadków nieprzestrzegania określonych przepisami prawa procedur w zakresie podejmowania i realizacji decyzji między innymi w przedmiocie prywatyzacji
i komercjalizacji, wsparcia finansowego i udzielania zamówień publicznych, a ponadto w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne.

Filar trzeci odnosi się do prowadzenia działalności analitycznej, dotyczącej zjawisk występujących w obszarze właściwości CBA oraz przedstawianie w tym zakresie informacji Parlamentowi RP, Prezydentowi RP oraz Prezesowi Rady Ministrów.

Jednym z przykładów działalności w ramach wspomnianych zadań jest realizacja koncepcji „tarczy antykorupcyjnej”, opracowanej w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, zgodnie z decyzją Prezesa Rady Ministrów. Celem działań w ramach „tarczy” jest zapobieganie nieprawidłowościom w prywatyzacji kluczowych przedsiębiorstw i w du-żych zamówieniach publicznych. Zadania podejmowane w ramach „tarczy antykorupcyjnej” koordynuje Kancelaria Prezesa Rady Ministrów. W realizację tego programu, obok właściwych resortów, są zaangażowane służby specjalne. Materiały będące wynikiem sprawdzeń przekazywane są przez CBA do KPRM. Inne służby kierują je bezpośrednio do właściwych ministrów (do KPRM przekazują kopie).

W celu realizacji zadań określonych w filarze czwartym, w zakresie prewencji i edukacji antykorupcyjnej, CBA stworzyło stronę internetową (http://www.antykorupcja.edu.pl). Portal ten, nazwany Serwisem Edukacji Antykorupcyjnej, uruchomiono w grudniu 2008 r. Jest to przegląd zjawisk korupcyjnych, mający na celu promocję postaw i zachowań sprzyjających przeciwdziałaniu korupcji. SEA to baza informacji – od krajowych i międzynarodowych regulacji prawnych po szeroki wybór publikacji.

W ramach działalności edukacyjnej CBA wydało następujące
publikacje (dostępne na stronach http://www.antykorupcja.edu.pl oraz http://www.cba.gov.pl):

Instytucje antykorupcyjne w wybranych państwach świata

Jest to zbiór informacji na temat rozwiązań instytucjonalnych i systemowych stosowanych w innych krajach.

Wskazane w publikacji organy zwalczające korupcję obejmują zarówno wyspecjalizowane agencje, jak
i instytucje, dla których walkaz korupcją jest tylko jednym z zadań nałożonych przez ustawodawcę oraz takie, które walkę z korupcją prowadzą wspólnie
z innymi organami ochrony prawa.

Poradnik antykorupcyjny dla urzędników

Publikacja adresowana jest przede wszystkim do osób pracujących w administracji państwowej
i samorządowej. Podręcznik przedstawia podstawowe pojęcia korupcyjne. Wskazuje różnice pomiędzy funkcjonariuszem publicznym a osobą pełniącą funkcję publiczną oraz wyjaśnia, co to jest korzyść majątkowa, a co rozumiemy pod pojęciem korzyści osobistej. Wszyscy urzędnicy po lekturze podręcznika powinni wiedzieć, jak należy postępować w sytuacji, gdy otrzymują propozycję korupcyjną – co w takim momencie powinni zrobić, a czego robić nie mogą.

Rekomendacje postępowań antykorupcyjnych przy stosowaniu procedury udzielania zamówień publicznych

Centralne Biuro Antykorupcyjne zwraca uwagę na nieprawidłowości mogące pojawić się w wydatkowaniu środków publicznych w toku realizacji zakupu usług lub dostaw, a także procedur inwestycyjnych. Niniejsze rekomendacje mają na celu przybliżenie procesu udzielania zamówień publicznych oraz udzielenie wsparcia kierownikom jednostek zamawiających w prowadzeniu postępowań oudzielenie zamówień publicznych poprzez wskazanie często pojawiających się nieprawidłowości oraz sposobów im zapobiegania. Opisane przykłady mogą pozytywnie wpłynąć na realizację procesu udzielenia zamówienia publicznego, a tym samym znacznie zwiększyć szanse zamawiającego na zakończenie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego z pożądanym skutkiem.

Anti-corruption recommendations on public procurement procedures

Publikacja została wydana również w wersji anglojęzycznej.

Mapa korupcji

Publikacja stanowi zbiór danych i informacji uzyskanych od służb i instytucji, które zostały usystematyzowane w trzech blokach tematycznych.
W pierwszym wskazano iomówiono obszary szczególnie zagrożone korupcją. Zaprezentowano również mechanizmy popełniania przestępstw korupcyjnych. Drugi rozdział poświęcono danym statystycznym dotyczącym stwierdzonych przestępstw korupcyjnych oraz wstępnej charakterystyce sprawców przestępstw korupcyjnych. Trzeci rozdział opracowania dotyczy społecznego odbioru zjawiska korupcji. Przedstawiono w nim szerokie spektrum przeprowadzonych w ciągu ostatnich kilkunastu lat badań sondażowych dotyczących korupcji. Ostatnią częścią publikacji jest podsumowanie, w którym zostały omówione przyczyny oraz skutki występowania korupcji, a także problemy z diagnozowaniem zjawiska i szacowaniem jego skali.

Poradnik antykorupcyjny dla przedsiębiorców

Publikacja jest kontynuacją starań Centralnego Biura Antykorupcyjnego do usystematyzowania wiedzy z zakresu zagrożeń korupcyjnych
w świecie biznesu. Prezentuje przepisy prawa oraz algorytmy postępowania w sytuacjach korupcyjnych.

I Międzynarodowa Konferencja Antykorupcyjna. Materiały pokonferencyjne (Warszawa, 9 grudnia 2010)

Wydawnictwo stanowi zbiór wystąpień wygłoszonych podczas I Konferencji Antykorupcyjnej, zorganizowanej przez Centralne Biuro Antykorup-cyjne w Międzynarodowym Dniu Przeciwdziałania Korupcji, tj. 9 grudnia 2010 r. Publikacja stanowi próbę przybliżenia spektrum opinii na temat
zjawiska korupcji, omawiając nurtujące tematy
z punktu widzenia przedstawicieli różnych środowisk, reprezentujących agendy rządowe, instytucje samorządowe, organizacje pozarządowe oraz świat nauki.

The Central Anti-Corruption Bureau 2010 Performance Report

Publikacja stanowi raport z działalności Centralnego Biura Antykorupcyjnego za rok 2010. Wydana
w języku angielskim, ma za zadanie przybliżać partnerom CBA z innych krajów specyfikę funkcjonowania Biura.

Informator o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym

Wydany w wersji dwujęzycznej – polskiej i angielskiej – to charakterystyka instytucji, prezentująca podstawowy zakres działań Biura, jego strukturę organizacyjną oraz zasoby kadrowe.

Współpraca międzynarodowa

CBA współdziała w zakresie swojej właściwości z organizacjami międzynarodowymi, swoimi odpowiednikami i organami ścigania innych państw na podstawie umów i porozumień międzynarodowych oraz odrębnych przepisów, w tym m.in. z OLAF (Europejskim Urzędem ds. Zwalczania Oszustw), Interpol, Europol, EPAC (Europejskimi Partnerami Przeciwko Korupcji)/EACN (Europejską Siecią Antykorupcyjną) oraz z oficerami łącznikowymi organów ścigania akredytowanymi w RP .

Ponadto przygotowano oraz przeprowadzono wiele spotkań i prezentacji dla delegacji zagranicznych, w tym dla uczestników Projektu Zwalczania Prania Pieniędzy w Rosji (MOLI RU) oraz członków Komisji ds. Bezpieczeństwa Publicznego Parlamentu Węgier i Komisji Parlamentu Tajlandii, samorządowców oraz przedstawicieli organów ścigania Ukrainy.

Jedną z ostatnich inicjatyw było przyjęcie grupy przedstawicieli organów ścigania Kosowa, realizujących wizytę studyjną w ramach projektu finansowanego przez Unię Europejską „Wspieranie instytucji antykorupcyjnych w Kosowie”.

Funkcjonariusze CBA uczestniczyli także w przygotowaniu projektów
o zasięgu międzynarodowym, np. projektu bliźniaczego dla Rumunii Transition Facility „Zwalczanie prania pieniędzy i finansowania terroryzmu” realizowanego przez Ministerstwo Finansów RP, gdzie również podejmowano w ramach wizyty przedstawicieli beneficjenta projektu. CBA prezentowało doświadczenia antykorupcyjne w Polsce w ramach programu budowania świadomości antykorupcyjnej, realizowanego przez Departament Sprawiedliwości USA, skierowanego do przedstawicieli ukraińskich organów ścigania. Centralne Biuro Antykorupcyjne uczestniczyło w unijnym projekcie bliźniaczym Transition Facility 2005 i 2006 („Intensyfikacja procesu wdrażania działań antykorupcyjnych w Polsce”), przejmując rolę głównego beneficjenta. Efektem współpracy z ekspertami niemieckimi, belgijskimi i holenderskimi był cykl wszechstronnych szkoleń, staży i warsztatów dla funkcjonariuszy CBA, zrealizowanych w Polsce i w krajach partnerskich służb, jak również wydanie podręcznika Europa bez korupcji. Studium przypadków. Kazusy polsko-
-niemiecko-belgijskie.

Kadra CBA

CBA zatrudnia funkcjonariuszy i pracowników, którzy są wysokiej klasy profesjonalistami w dziedzinach związanych z realizacją podstawowych zadań służby oraz działań zabezpieczających ich realizację. Są to specjaliści z zakresu pracy operacyjnej, czynności dochodzeniowo-śledczych, analiz, czynności kontrolnych, bezpośrednich działań ochronnych, teleinformatyki, ochrony informacji niejawnych i danych osobowych, ofensywnych działań taktycznych, obsługi prawnej, logistyki i finansów, audytu i bezpieczeństwa wewnętrznego, współpracy międzynarodowej oraz zabezpieczenia i szkolenia kadr.

Struktura organizacyjna CBA

W strukturze Biura znajdują się Departamenty: Operacyjno-Śledczy, Ochrony, Postępowań Kontrolnych, Analiz; a także Biura: Techniki Operacyjnej, Prawne, Finansów, Kadr i Szkolenia, Logistyki, Teleinformatyki, Kontroli i Spraw Wewnętrznych; Gabinet Szefa i Zespół Audytu Wewnętrznego. Biuro posiada 11 delegatur w największych miastach kraju.

Siedziba CBA mieści się w Warszawie.

Źródło:  http://www.cba.gov.pl